Dawna opłata kuracyjna, następczyni taksy i opłaty kuracyjnej nazywana opłatą klimatyczną. Ujmując rzecz odrobinę żartobliwie - jedyna danina publiczna w Polsce, której wielkość zależy od pogody. Wszystkie te określenia i sformułowania odnoszą się do opłaty miejscowej.
Opłata miejscowa regulowana jest przez ustawę o podatkach i opłatach lokalnych. Zobowiązanie z jej tytułu powstaje bez udziału organu podatkowego, w drodze wystąpienia okoliczności faktycznych, z zaistnieniem których przepisy prawa łączą powstanie zobowiązania. Z punktu widzenia systemu podatkowego jest w całości dochodem własnym gmin, przy czym o dosyć ciekawej zasadzie wskazywania podmiotów uprawnionych - w wykazie sporządzanym przez odpowiedniego miejscowo wojewodę w porozumieniu z ministrem środowiska.W systematyce podatków i opłat publicznych miejsce opłaty miejscowej jest również wyjątkowe. Sama konstrukcja nawiązuje do zryczałtowanego podatku od osób fizycznych o charakterze konsumpcyjnym, pobieranego od osobistych dochodów w fazie ich wydatkowania. Sposób poboru wskazuje na pośredni charakter takiej daniny i pewnego rodzaju podobieństwo z grupą tzw. podatków turystycznych szczególnie "hotelowego", "restauracyjnego", "pokojowego" itp.
W reszcie, odwołując się wprost do materii odjętej przepisem ustawy, opłatę miejscową można postrzegać jako daninę koncesyjną nakładaną na korzystanie z zasobów środowiska naturalnego (traktowaną jako przypadek szczególny opłat za udzielenie praw). Zasadniczo za wprowadzeniem tego rodzaju opłaty przemawiać muszą ważne względy merytoryczne inne niż czysto fiskalne np. ochrona ograniczonych, częściowo nieodnawialnych zasobów wodnych, leśnych itd. Twórcy koncepcji daniny koncesyjnej podkreślają, że tego rodzaju daniny istnieją obok opłat za korzystanie z urządzeń publicznych i opłat za czynności administracyjne.Przedmiotem opłaty miejscowej jest czasowy pobyt w celach wypoczynkowych, zdrowotnych szkoleniowych lub turystycznych w miejscowościach posiadających korzystne właściwości klimatyczne, walory krajobrazowe oraz warunki umożliwiające pobyt osób w tych celach. Poza oczywistymi warunkami jak: korzystne właściwości klimatyczne, walory krajobrazowe, odpowiednie warunki umożliwiających pobyt ludzi w celach wypoczynkowych, zdrowotnych lub turystycznych, gminy muszą wykazać m. in., że na ich terenie nie znajdują się zakłady zanieczyszczające środowisko. Nie wszystkie gminy które mają walory krajobrazowe i turystyczne oraz odpowiednią infrastrukturę, mogą pobierać opłatę miejscową. Istnieją dodatkowo warunki formalnoprawne, którym gmina musi sprostać. Najważniejszy to złożenie stosownego wniosku i uzyskanie wpisu na listę gmin uprawnionych do pobierania opłaty, którą sporządza wojewoda po uzgodnieniu wniosku z ministrem właściwym do spraw środowiska. Obok wniosku gmina składa również specjalną ankietę. W ankiecie znajdują się pytania dotyczące m.in. jakości i czystości wody, zagrożeń ekologicznych, hałasu, spalin, ilości miejsc noclegowych, gastronomicznych, handlowych, krajobrazu, plaży, przystani i bibliotek.
Podmiotami zobowiązanymi do wniesienia opłaty są wyłącznie osoby fizyczne.
Podstawa wymiaru jest liczba dni pobytu czasowego w miejscowości posiadającej walory opisane ustawą, z których wynika prawo poboru opłaty.
Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych nakłada na rady gmin obowiązek uchwalenia wysokości stawek opłat obowiązujących na ich terenie. Ustawa, z jednym wyjątkiem, nie różnicuje stawek opłaty miejscowej gminach, które tym samym nabywają znaczną swobodę w kształtowaniu stawek opłaty miejscowej na swoim terenie. Ustawa wprowadza podstawowe rozróżnienie na gminy uzdrowiskowe i pozostałe oraz nieprzekraczalne limity górnych stawek jakie mogą być przyjęte przez rady gmin w swoich uchwałach. Ponieważ stawka opłaty miejscowej nie stanowi dużego obciążenia dla budżetów osobistych, w praktyce uchwalane są stawki zbliżone do maksymalnych. Stawka ustawowa w 2004 r. wynosi 3,22 zł dziennie dla gmin uzdrowiskowych i 1,61 zł dla pozostałych gmin, na terenie których pobierana może być opłata miejscowa.
Wprowadzenie rozróżnienia stawek na gminy uzdrowiskowe i pozostałe stanowi pewnego rodzaju nowum.
Ustawowa stawka opłaty miejscowej ulega corocznie podwyższeniu w stopniu odpowiadającym wskaźnikowi wzrostu cen detalicznych towarów i usług konsumpcyjnych w okresie pierwszych trzech kwartałów roku, w którym stawki ulegają podwyższeniu, w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego. Podwyższenia dokonuje minister właściwy do spraw finansów publicznych w drodze obwieszczenia w "Monitorze Polskim" (Dz. U. z 2003 r. Nr 51, poz. 804). W przypadku nieuchwalenia stawek opłat lokalnych stosuje się stawki obowiązujące w roku poprzedzającym rok podatkowy.
Ustawa przewiduje szereg zwolnień głównie o charakterze podmiotowym. Pośród nich przeważają zwolnienia o charakterze społecznym. Zwalnia się od opłaty miejscowej: osoby przebywające w szpitalach, osoby niewidome i ich przewodników; zorganizowane grupy dzieci i młodzieży szkolnej.
W opłacie miejscowej, podobnie jak w opłacie skarbowej i opłacie od czynności cywilnoprawnych, wprowadzono warunkowe (na zasadzie wzajemności) zwolnienie dla członków personelu przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych oraz innych osób zrównanych z nimi na podstawie ustaw, umów lub zwyczajów międzynarodowych, jeżeli nie są obywatelami polskimi i nie mają miejsca pobytu stałego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Ustawa zwalnia od opłaty miejscowej osoby fizyczne, które posiadają domy letniskowe w miejscowościach, w których pobiera się opłatę i z tego tytułu są podatnikami podatku od nieruchomości. Ponieważ motywem zwolnienia jest nie pobieranie dwóch opłat cywilnoprawnych od tych samych osób, z tego samego tytułu, zwolnienie to ma raczej charakter wyłączenia.Zwolnienia przedmiotowe przysługują radzie gminy. Może ona wprowadzić je w drodze uchwały.W porównaniu ze stanem prawnym lat 90-tych zaszły dwie istotne zmiany. Zrezygnowano ze zwolnienia przysługującego dla osób przebywających czasowo w zakładach uzdrowiskowych lub sanatoriach, wprowadzono zwolnienie, w miejsce ulgi 20%-50% dla zorganizowanych grup dzieci i młodzieży.
Terminy i sposoby płatności opłaty miejscowej
Zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek (w ustawowych granicach) opłaty miejscowej, określa w uchwale rada gminy. Również rada może zarządzić pobór opłaty w drodze inkasa oraz określić inkasentów (osoby fizyczne, prawne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, którymi najczęściej są właściciele pensjonatów, kwater prywatnych, czy też administracje ośrodków wypoczynkowych) i wysokość wynagrodzenia za inkaso. Tym samym ustalona wysokość wynagrodzenia inkasenta ma charakter czasowy.Organem podatkowym właściwym w sprawach wszystkich podatków i opłat lokalnych jest wójt (burmistrz, prezydent miasta).
Wielkości
wpływów z tytułu opłaty miejscowej trudno odnosić do zagregowanych wielkości
dochodów wszystkich gmin. Przyczyna jest oczywista - spośród 2 tys. 425 gmin
tylko
361 (głównie w pasie północnym i południowym Polski)
otrzymywało w 2001 r. dochody z tego tytułu. Na kontach wymienionych gmin
znalazło się 18,2 mln zł opłaty miejscowej, co względem całości ich budżetów
stanowiło przeciętnie 0,2%.
Przykładowo w Szklarskiej Porębie opłata miejscowa dominuje pośród opłat lokalnych. W roku 2003 Szklarska Poręba zaplanowała 355 tys. zł wpływów z tego tytułu. Stanowi to ponad 2,8% dochodów ogółem (14 razy więcej niż przeciętna w innych gminach uzdrowiskowych. W Jeleniej Górze zaplanowano w 2003 r. 98 tys. zł wpływów z opłaty, co stanowi 0,06% dochodów ogółem. Analogiczna sytuacja ma miejsce w województwie pomorskim, gdzie do pobierania opłaty miejscowej uprawnionych jest ponad 175 miejscowości. Gmina Gdańsk z tego tytułu w 2001 roku pozyskała około 480 tys. zł (0,05% dochodów ogółem). Z kolei dochody Władysławowa z tytułu opłaty miejscowej wyniosły w 2001 r. ponad 540 tys. zł (2% dochodów ogółem tej gminy).
Informacja o opłacie miejscowej nie występuje w bezpłatnych zbiorach danych statystycznych.
Opłata miejscowa w okresie 2000-2004 nie występuje jako pozycja dochodów budżetu miasta Wrocławia.
Wszelki prawa zastrzeżone. Zabrania się publikowania materiałów bez zgody autora. Copyright©2003 Maciej Borowski.